Auteursarchief: De Klaarheid

Oude dagboeken

Mijn eerste dagboek uit 1965

Vorig jaar zomer ben ik begonnen ze te lezen om vervolgens weg te doen, een voor een! Ik ben nu aangekomen bij dagboek nummer 33. En ondertussen schrijf ik in dagboek nummer 66 : )
De boeken tot en met 32 zijn ondertussen verbrand.
Ik ben van plan om de laatste 7 jaar te bewaren, dus ieder jaar zou er een ‘jaar’ weg gedaan kunnen worden.

Bladzijden die ik wil bewaren scheur ik eruit en doe ik in een mapje om later nog eens naar te kijken.
Ik heb ook enkele bladzijden weggegeven aan iemand die een zeer grote rol in mijn leven speelde. De tekst op die bladzijden ging volledig over mijn liefde voor hem. Dat was goed om te doen, vooral omdat hij ze wou ontvangen.

Behalve dat ik enkele bladzijden bewaar, schrijf ik over wat ik in die oude dagboeken lees.
Want mijn beeld over hoe het vroeger was verandert door te lezen. Het is niet zo dat ik vroeger helemaal niet zo wijs was en nu wel. Het gaat echt om een langzame verschuiving die nooit eindigt. Als ik dingen deed of dacht die ik nu niet als wijs zou bestempelen, zie ik dat ik me eenvoudig vergiste, meer niet. Zoals ik me nu nog vaak vergis. Ik zat ‘ernaast’ zoals ik er nu nog vaak ernaast zit als ik geloof dat ik me zou kúnnen afscheiden van God. Een suffe vergissing!

Het is een zoektocht geweest naar HOE te leven, naar een fundament, een theoretische en vooral praktische basis, die ik in veel verschillende richtingen min of meer vond. Met nu vanaf 2013 de kroon op het geheel: Een cursus in wonderen.

In september heb ik me een paar dagen teruggetrokken in Drenthe en daar gelezen in dagboeken van 2010.
Enkele citaten uit mijn boeken van 2010:
‘Als ik mijn oordeel eraf haal, blijft eenvoudig over wat IS. Kijk maar.’
En
‘Laat ik teleurstellingen zien als vóór mij en mijn leerproces, in plaats van tegen mij.’
En
‘Vervuld raken van liefde is voelbaar als warme zachte veertjes om me heen.’
En
‘Vanuit welke motivatie doe ik iets?’
En
‘De enige plaats waar God ervaren kan worden als persoonlijk is ín jezelf. We zijn veel groter dan we denken en willen geloven.’

Deze pareltjes vond ik zomaar tussen geworstel en zoeken en vervulling.
2010 was voor mij een jaar met grote veranderingen: geboorte eerste kleinzoon en verhuizing vanuit Woerden naar Eck en Wiel.

Wat doe jij met je dagboeken?
Lees eens een paar bladzijden van jaren geleden terug en vul de volgende zinnen aan tot 5 á 10 regels:
– Het valt me op dat . . . . .
– Ik probeerde toen . . . . .
– Bijzonder dat ik . . . . .
– Kwaliteiten die ik toen inzette . . . . .
– Ik hoop . . . . .
– Ik hoop niet . . . . .
– Samengevat . . . . .
Het geheel kun je samen vatten in een rondeel.

Het rondeel

* Het rondeel

Het rondeel is een van de elf schrijfvormen in het boek KLaarHeden.
Dit is een dichtvorm die bestaat uit 8 regels waarin regel 1 en 2 in hun geheel worden herhaald. Het regelschema is:

1,

2,

3,

4=1,

5,

6,

7=2,

8=1.

Een rondeel heet rondeel omdat herhaling het ‘rond’ maakt. Als je de eerste twee regels hebt staan, schrijf dan meteen de herhalingen in het gedicht. Dus regel 1 schrijf je ook achter de 4 en de 8. Regel twee achter de 7. De nieuwe regels 3, 5 en 6 kunnen er tussen gevlochten worden. Laat ze weer in je opkomen. Rijmen mag maar hoeft niet. Soms is het nodig de laatste twee regels aan te passen om het geheel te laten ‘lopen’ of kracht bij te zetten.

De basis van het regelschema geeft structuur die vrij toegepast kan worden. Het voorbeeld hieronder heeft bijvoorbeeld een extra regel gekregen.

Het rondeel gebruik je om een tekst samen te vatten of er een nieuwe dimensie aan toe te voegen. Kijk welke zin of twee zinnen uit je tekst schitteren of waar je oog als eerste op valt en gebruik deze voor de eerste twee zinnen van je rondeel. Het gedicht krijgt het meeste kracht als de regels kort zijn. Voegwoorden – zoals ook, want en toch – kunnen vaak weggelaten worden.

17/8-2015
als de zee zwijgt
zingt mijn eerste liefde
ze bewijst en bevrijdt het licht
als de zee zwijgt
ben ik aangeraakt
dans ik op een zijden draad
ik stap in de cirkel voor de laatste keer
mijn eerste liefde zingt
als de zee zwijgt

Schrijven is gezond

Schrijven bevordert gezondheid

Creatief schrijven is goed voor je mentale, emotionele en soms ook fysieke gesteldheid. Dat is de conclusie van enkele onderzoeken naar het gezondheidseffect van korte schrijfsessies.
Emotionele verwerking
In 2005 werden de resultaten van het onderzoek Emotional and physical health benefits of expressive writing gepubliceerd door Karen A. Baikie, klinisch psycholoog, en Kay Wilhelm, consulterend psychiater. Deelnemers aan het onderzoek werden meerdere keren gevraagd vijftien tot twintig minuten te schrijven over traumatische, stressvolle en emotionele situaties. ‘Degenen die dat deden hadden [na het onderzoek] over het algemeen betere fysieke en psychologische waarden in vergelijking met degenen die over neutrale onderwerpen schreven,’ luidt de conclusie van het onderzoek.
Eerdere onderzoeken wezen ook uit dat schrijven over heftige emotionele onderwerpen aanvankelijk negatieve gevolgen heeft (stress, somberheid, et cetera). Op lange termijn deden zich echter positieve effecten op de gezondheid voor. Deelnemers maakten bijvoorbeeld ‘minder bezoeken aan hun dokter, hadden een lagere bloeddruk dan voorheen, haalden hogere cijfers op school en gaven aan zich psychologisch beter te voelen’.
Het onderzoek van Baikie en Wilhelm levert enkele verklaringen voor deze effecten van creatief schrijven. Eén verklaring is de cognitieve verwerking van de ervaringen: ‘Het is waarschijnlijk dat schrijven helpt bij het reorganiseren en structureren van traumatische herinneringen, wat resulteert in een beter aanpassingsvermogen voor interne schema’s.’
Ziekenhuisbezoek
Een soortgelijk onderzoek van James W. Pennebaker  gaf vrijwel hetzelfde resultaat. Studenten kregen de opdracht om vier dagen lang elke dag vijftien minuten te schrijven over een traumatische ervaring in hun leven, of over een neutraal onderwerp. De eerste groep gaf in de zes maanden na het onderzoek aan dat ze minder naar de dokter of het ziekenhuis gingen en minder pijnstillers gebruikten dan de tweede groep. Ook ervoeren deelnemers op lange termijn minder stress.
Pennebaker vermoedde aanvankelijk dat het onderzoek zou uitwijzen dat creatief schrijven helpt met het doorbreken van een emotionele barrière. Mensen zouden zich zo over een traumatische ervaring heen kunnen zetten. Pennebaker concludeerde echter dat het gecompliceerder ligt dan dat: ‘Denken aan een ervaring, zowel als het uiten van emoties, lijkt belangrijk te zijn. Schrijven op deze manier helpt mensen hun gedachten te organiseren en betekenis te geven aan een traumatische ervaring.’
Twee minuten
Maar is vijftien à twintig minuten schrijven per dag een vereiste? Volgens een onderzoek uit 2007 door The British Psychological Society niet. In het onderzoek lieten professors Chad M. Burton en Laura A. King de deelnemers voor twee dagen elke dag maar twee minuten schrijven. De deelnemers schreven over een persoonlijk trauma, een positieve levenservaring of een neutraal onderwerp.
Vier tot zes weken na de opdracht werd de fysieke en mentale gesteldheid van de deelnemers gemeten. De mensen die schreven over een traumatische of positieve gebeurtenis gaven in een enquête aan zich beter te voelen dan voorheen. Volgens de onderzoekers stelde de korte tijdsduur van het onderzoek mensen in staat gebeurtenissen sneller af te sluiten, vergelijkbaar met de conclusie van het onderzoek van Pennebaker. Eén van de voornaamste conclusies van Burton en King was dat ‘zelfs maar twee minuten schrijven over een traumatisch of positief onderwerp als belangrijk ervaren wordt.’
Bron: http://apt.rcpsych.org/content/11/5/338.full

Waarom ik gestopt ben met facebook

Ken je het gevoel dat je vastgeplakt zit aan het scherm? Dat je je laat afleiden van waar je echt mee bezig wilt zijn? Het idee dat je niets mag missen? Dat je aandacht naar buiten gaat in plaats van naar binnen? Dat je het gevoel hebt iets te moeten met de boodschappen van anderen?

Ook al is het nog zo fijn om te lezen hoe het met iedereen is – lees ik dat trouwens wel echt? Facebook is een ‘happy place’. Als er iets niet zo lekker loopt wordt dit meestal niet vermeld. Zou ik dat trouwens allemaal willen weten?

Ik zal de berichten van mijn zoon met zijn gezin en wijnwinkel Saudade missen. Ik zal op een andere manier met mijn familie in Australië in contact willen zijn. Ik zal mensen missen en me gaan afvragen hoe het met ze is. Ik zal nog minder op de hoogte zijn. Ik zal vaker de telefoon pakken en mailen en daardoor meer persoonlijk contact voelen. Ik zal me minder verplicht voelen om alles te volgen. Ik zal meer stilheid ervaren en wat dat geeft aan mooi en lastig.

Het stoppen past bij de fase waar ik nu in ben. Mijn boek is begin vorig jaar afgerond en gaat nu goed de wereld in. Ik ben gestopt met de schrijfcafés vanuit het verlangen naar mijn leven en werk volledig wijden aan spiritualiteit, aan Een cursus in wonderen. Of, om het mooi te zeggen, vanuit verlangen naar mijn leven en werk volledig mystiek te beleven.

Het stoppen met facebook past hier naadloos in.

Kies opnieuw – 6 stappen naar vrijheid

Deze stappen zijn een variatie van de 6 stappen van ‘Choose again’ – we gebruiken ze bij de cursus ‘bevrijdend autobiografisch schrijven’ – praktijk de Klaarheid – najaar 2017
Zie de video van Diederik Wolsak

Gebruik je gevoel van onvrede als ingang

Stap 1 – ik voel onvrede
De eerste stap bestaat uit het opmerken van je onvrede.

Stap 2 – dit gaat alleen over mij en mijn gedachten
De tweede stap bestaat uit beseffen, of tenminste bereid zijn te beseffen, dat je je onvrede helemaal zélf veroorzaakt. Les 5 van het werkboek van Een cursus in wonderen vertelt ons dat we nooit onvrede voelen om de reden die we denken. Daarmee wordt bedoeld dat we altijd geneigd zijn een reden aan te wijzen buiten onszelf, terwijl in werkelijkheid de onvrede wordt veroorzaakt door onze gedachten over een situatie. Vertrouw deze stap, ook als je er nog niet aan wilt. Zonder deze stap is innerlijke vrede onmogelijk.

Stap 3 – voel je gevoel
Het is nodig je gevoel te voelen en te benoemen om de volgende stap te kunnen zetten.
Noteer in steekwoorden. Als je niet goed weet wat je voelt kun je de emotiekaart raadplegen in KlaarHeden blz. 209

Stap 4 – herinner je wanneer je je eerder zo voelde
Hier gaat het om verantwoordelijkheid nemen en om onderzoek – dus niet om analyseren en verklaren – en zeker niet om schuld. Je gaat op zoek naar de bron van het gevoel. Het moment waarop de blauwe plek is ontstaan. Zoek naar een moment in je geschiedenis waarbij je je net zo voelde. Het kan een totaal andere situatie zijn, dat doet er niet toe. Het gaat om je gevoel. Noteer de situatie in steekwoorden.

Stap 5 – stel vast wat je oordeel over jezelf was op dat moment
Wat nam je waar? Hoe interpreteerde je de situatie? Hoe was je zelfbeeld – dus wat dacht je dat de situatie zei over jou? Wat voor iemand ‘verdient’ het om zich op dat moment zo te voelen?

Nogmaals: het gaat niet om analyseren. Stel eenvoudig vast wat je allemaal dacht over jezelf en noteer dit in steekwoorden – het zijn kinderlijke conclusies die nergens op hoeven te slaan maar die je wel nog (onbewust) gelooft. Pas als je weet wat je denkt kun je opnieuw kiezen.

Stap 6 – omhels de waarheid over jezelf
Nu kun je kiezen voor een nieuwe waarneming van jezelf.  Je oordeel was onjuist.
Een cursus in wonderen stelt dat we onschuldig zijn, liefde – dat we een Identiteit van Liefde delen. Vertel jezelf dat je de situatie anders kunt zien. Dat je kunt stoppen met de overtuiging te geloven.
Schrijf: Ik vergeef mezelf mijn overtuiging dat ik . . . . . . . . . .
Ga dan rustig zitten en stel je voor dat je de onjuiste overtuiging in handen legt van je innerlijke Gids en vraag om hulp om het anders te zien. Vertrouw de uitkomst en laat los.

Deze stappen moeten meestal meerdere malen gedaan worden omdat oude overtuigingen  moeilijk losgelaten kunnen worden.

Zelfbeeld en affirmaties

Wat zegt Een cursus in wonderen over je zelfbeeld en affirmaties?

Als je voelt dat je vastzit of als er (vervelende) emoties zijn vraag je dan eens af:
Wat denk ik nu over mezelf? Wat is mijn zelfbeeld op dit moment?

Laatst voelde ik me gespannen en dat gaf me een gevoel van balen en verdriet. Ik dacht dat ik die tijd voorbij was, ha ha. Toen ik later meditatief ging zitten met die spanning en me afvroeg wat ik op dat moment over mezelf dacht, kwamen er de volgende etiketten: ‘ik ben alleen – strak – neurotisch – zielig’.

Waar is nu de uitgang? Hoe groei je uit die nare zelfetiketten?  

De stappen van (opnieuw) kiezen voor liefde:
– merk op wat je denkt over jezelf.
– breng dit onder woorden – schrijvend.
– vraag je af hoe je je voelt als je zo over jezelf denkt – schrijf.
– en hoe zou je je voelen zonder die gedachte? Schrijf.
– maak dan de keuze voor liefde d.w.z. geef de negatieve gedachten over jezelf uit handen aan je innerlijke Gids en vraag dit anders te mogen zien. Stel je dit uit handen geven beeldend voor.
– voel wat je nu voelt – geef ook dit woorden.
– let op wat er nu wil gebeuren, let op signalen en tekens van verandering.

Een cursus in wonderen is een proces. Iedere keer knaag je een stukje van je verwrongen zelfbeeld af.

Affirmaties geven de andere kant van de medaille en zullen het ego versterken omdat de negatieve gedachten niet geheeld worden. Affirmaties dekken ze slechts af. Ze versterken daarmee de afscheiding in jezelf en daarmee ook met de ander en met God – de Eenheid.

Iets wat niet is gezien, niet is opgemerkt, kan niet geheeld worden.

Positieve gedachten komen vanzelf als we bereid zijn te kijken naar wat er in de weg zit.
We kunnen negatieve gedachten niet los laten. Ze laten ons los als we ze onderzoeken en bereid zijn anders te gaan denken o.l.v. de innerlijke Gids.

We – d.w.z. onze mind of denkgeest – zijn een gefragmenteerd stukje liefde in de Eenheid waar we nog steeds deel van uitmaken en naartoe terug zullen keren.

In werkelijkheid zijn we nooit weggegaan en zijn we nog in volledige onschuld één met God.
Het ego is hier doodsbang voor omdat het zal verdwijnen in het licht.

Als je wel graag affirmaties gebruikt doe dit dan naast onderzoek, bijvoorbeeld via de bovenstaande stappen, zodat je niet afdekt.
Wanneer je negativiteit afdekt rot het onder de oppervlakte verder.

Zie bijvoorbeeld les 93 uit het Werkboek van Een cursus in wonderen: ‘Er woont licht en vreugde en vrede in mij’. Deze les nodigt je uit om te kijken naar hoe (slecht) je over jezelf denkt.
Om vervolgens deze dwaze zelfbeelden opzij te zetten en vast te stellen:
Er woont licht en vreugde en vrede in mij. God staat voor mijn zondeloosheid garant.
Bedoeling is hiervan de waarheid te (leren) voelen.

In feite is het de bedoeling boven een zelfbeeld uit te stijgen en ónpersoonlijk te worden.
Een zelfbeeld – ook een positief beeld – zegt altijd iets over de afscheiding. Alsof er een individueel zelf zou kúnnen bestaan. Bedoeling is om uiteindelijk álle zelfbeelden los te laten.

(Werken met zelfbeelden kan ook met het boek KlaarHeden paragraaf 3.4 blz. 70)

Schrijftip 100 jaar

Gedichtje uit ‘Honderd jaar’ van Toyo Shibata

Leren

Van mijn moederimg_5369
leerde ik naaien
Van mijn man
leerde ik volharden
Mijn zoon leerde ik
gedichten schrijven
Allemaal hielpen ze me
vooruit

En nu
aan het eind van mijn leven
leerde ik door de grote aardbeving
hoe mensen vriendschap geven

Goed dat ik leef

Toyo is op 92 jarige leeftijd gestopt met klassieke dans en ging op aanraden van haar zoon dichten. ‘Honderd jaar’ is haar tweede bundel.

Schrijftip:

  1. Lees het gedichtje een paar keer door en leg het dan weg.
  2. Laat 3 namen van mensen in je opkomen waar je van hebt geleerd en schrijf de namen onder elkaar met 6 regels ertussen.
  3. Gebruik de 6 regels om te noteren wát je van deze mensen leerde.
  4. Noteer vervolgens een paar van je laatste leerervaringen aan het leven.
  5. Lees wat je hebt geschreven hardop aan jezelf voor.
  6. Schrijf dan een gedichtje in de trant van Toyo, zonder het gedichtje van haar erbij te pakken.
  7. Schrijf tot slot een passende ‘uitsmijter’.

De Elf

IMG_4980Een elf heet een elf omdat het bestaat uit elf woorden.
Met een elfje schrijf je als vanzelf de essentie.

Gebruik van de elf:
– Als samenvatting, bijvoorbeeld van een tekst. In dat geval kies je een woord uit je tekst, bijvoorbeeld het woord waar je oog op valt of een woord dat eruit schittert, en gebruik je dat woord als nummer 1.
– Laat aan het eind van de dag een woord in je opkomen wat kenmerkend is voor die dag als 1e woord voor een elf.
– Als voorbereiding. Kies dan als eerste woord een trefwoord dat aangeeft wat je gaat doen. Bijvoorbeeld je gesprekspartner, operatie, vakantie, voordracht, cursus of een agendapunt van de vergadering. Als dit iets groots is waar je lang tegenaan kijkt, kan het nodig zijn iedere dag, of vaker, een elf te schrijven.
– Om te schrijven waar je dankbaar voor bent. Bijvoorbeeld gedurende 5 dagen aan het eind van de dag een elf over wat die dag reden gaf voor dankbaarheid. Ik heb dit eens een paar weken gedaan, al in bed nog even een elf. Daarna heb ik geëvalueerd door alle elfen nog eens door te lezen en een spiegelelf te schrijven. Probeer het eens. Je dankbaarheid zal groeien.

Een elfje is zo klein dat het in een hoekje van je agenda past of op een bonnetje in je portemonnee of een bierviltje of . . . . . . .
Je kunt losse woorden schrijven of zinnetjes, één lange zin of meer, alles mag, als je maar onderstaand schema aanhoudt.
Het eerste woord mag hetzelfde zijn als het laatste maar dat hoeft niet.
De nummering hieronder geeft het aantal woorden op die regel aan.

Laat het elfje in je opkomen, probeer het niet te bedenken. Breng je aandacht in je lichaam, je hart, je buik en luister. Wellicht is het even oefenen en wennen –> er zullen je woorden gegeven worden.  

Elfje:

1 . . . . . . . . . . . . .
2 . . . . . . . . . . . . .       . . . . . . . . . . . . .
3 . . . . . . . . . . . . .     . . . . . . . . . . . .       . . . . . . . . . . .
4- . . . . . . . . . .         . . . . . . . . . . .         . . . . . . . . . .         . . . . . . . . .
1 . . . . . . . . . . . . . . .

Bijvoorbeeld:

glimlach
naar al
je malle emoties
ze zijn in je
voel!

Soms kan het achter elkaar schrijven van de middelste woorden van de regels met een oneven aantal woorden, weer een nieuwe impuls geven.
In dit voorbeeld: glimlach malle, voel!

(29/10-13)
eb
laat maar
even zo zijn
het is niet erg
voorbij.

Middelste woorden: eb zo voorbij
Nog een voorbeeld tijdens een schrijfcafé: (15/12-14)

Opmerkelijk
hoe leuk
schrijven over niets
of toch wel iets?
Verrassend.

Gebruik elfjes ook voor je nieuwjaarskaarten.

yes
nieuw jaar
wat een kansen
laat ons zijn met
zin

Hier zijn de middelste woorden: yes een zin.

Ik ken iemand die voor een verjaardag van een vriendin en heel boekje heeft gemaakt met elfjes. Ze beschrijft daarin welke dierbare herinneringen ze heeft aan het samenzijn met die vriendin.

* Als je nog meer wilt schrijven kun je er een dubbele elf van maken: Neem het laatste woord van de eerste elf, als eerste woord voor de tweede en spiegel de opbouw, dus1,4,3,2,1, woorden onder elkaar. Zo ontstaat een spiegelelf.

erkennen
licht, lachend
naar diepe diepte
intense schoonheid treft me
ik

ik
geef antwoord aan leven
leven vraagt me
groot te
zijn

Dus alleen het laatste woord van de 1e elf wordt in de 2e herhaald. De rest komt weer in je op.

 

 

 

Dagritme

Bij het opruimen van een la kwam ik een vermelding tegen van een boek. Jaren bewaard om ooit eens te kopen en te lezen: Leven met de Beminde van Agnes Holvast. Een jonge vrouw die 9 jaar in een besloten klooster heeft geleefd.

Fascinerend! Als kind wou ik absoluut non worden. Het is er nooit van gekomen, maar het verlangen blijkt nog levendig aanwezig. Ik zou mijn naam eer aan hebben gedaan – Agnes Holvast trad in in een Clarisse klooster! in Megen.

Ook nonnen werken 6 uur per dag. Vier uur in de ochtend en twee uur ’s middags. Het verschil met mij en ons is dat het dagritme zo vast en duidelijk is. Juist dat dagritme raakt een snaar bij me. De ochtend is voor mij al jaren ‘in orde’. Ik sta om 6 uur op en besteed tot 7.30 uur de tijd aan schrijven, studie en meditatie. De Clarisse zusters staan om 5 uur op, vriendelijk gewekt door de abdis die met een belletje over de gang loopt. Prompt heb ik de daglichtwekker op 5.45 uur gezet, zodat ik een zachte dageraad me wekt. Maar meestal ben ik al wakker.

Nonnen mediteren twee keer een uur per dag. Verder zijn er nog diensten waarbij teksten worden gelezen en gezongen. Ze werken in stilte. Ook de maaltijden zijn in stilte, tenzij er bezoek is. Er is een recreatietijd voor de middagmeditatie. De schrijfster van het boek had moeite met die recreatie tijd omdat het haar uit de stilte haalde. De oudere nonnen niet, zij waren verzonken in de stilte en konden best een potje kaarten, vals spelen en lachen,  zonder daardoor de innerlijke rust te verlaten.

Mijn verlangen om meer tijd te nemen voor stilte en studie werd diep geraakt. Als ik niet oplet komt er na de ochtend niets meer van een moment van aandacht. Nu ben ik aan het experimenteren met een relatief vast dagritme. Ik probeer voor de lunch en voor het koken tijd te nemen, maar het is geen wet zoals in het klooster. Hier wordt geen klok geluid waarbij ik mijn werk meteen uit handen laat vallen. Maar wie weet, er zijn natuurlijk wekkers genoeg.

Het geeft structuur aan de dag. Kijken hoe ik een kloosterleven kan benaderen, terwijl ik blijf waar ik ben, in mijn relatie en met mijn (klein)kinderen en alle andere contacten? Ik ervaar hoe heerlijk het is om weinig af te spreken en meer met de dag te leven.

In het klooster is er om 20.30 uur een tot de verbeelding sprekende afsluiting van de dag, samen. Heerlijk lijkt me dat. En daarna het zogenaamde silentium tot de volgende morgen. Ik mijd al jaren avondactiviteiten. Logisch als je graag vroeg opstaat en in de avond stil wil zijn.

Hoe is het me jouw dagritme? Voel je ook een snaar geraakt als je leest over de structuur in een klooster? Ga je ook nadenken over een ritme dat bij jou past? Een dragend fundament?